![](https://www.matiafundazioa.eus/sites/default/files/styles/blog_cabecera/public/blog/usurbil.jpg?itok=MXFRhI9f)
Bizitzarako eta pertsonentzako hiri lagunkoien diseinuan aurrera eginez
Hirien Munduko Egunean, hiriak nola eralda daitezkeen hausnartu nahi dugu, adin guztietarako espazio inklusiboagoak sortzeko. Gai horren harira, duela egun gutxi, Stirlingeko Unibertsitateak dementzia duten pertsonekin lagunkoia den "High Street" bat egiteko moduari buruzko mintegi bat antolatu zuen (gure kasuan Kale Nagusia izango zena). Dementzia duten pertsonentzako diseinua hobetzea da Dementia Service Development Centre (DSDC) zentroak dagoeneko lantzen duen gai bat. Dementia Service Development Centre (DSDC) Erresuma Batuko ikerketa-zentro bat da, eta ibilbide luzea egin du diseinu lagunkoian dementzia duten pertsonekin eta ebidentzietan oinarritutako diseinuarekin. Gainera, kontuan hartu behar da haientzat ondo diseinatuta dagoena – profil ahulak eta normalean hiriko egunerokotasunetik kanpo daudenak – gainerako biztanleek goza dezaketen diseinu ona izango dela. Duela gutxi, haren gidak kanpoko espazioetarako eta espazio publikoetarako diseinu-gomendioak txertatzen hasi dira. Baina, nahikoa al da irisgarritasun unibertsaleko irizpideak txertatzea gure kale eta hirien diseinuan, adinekoekin edo dementzia duten pertsonekin adiskidetsuak izan daitezen?
Hiriek gaur egun duten konplexutasuna eta abiadura kontuan hartuta, OMEk sustatutako hiri eta komunitate lagunkoien mugimendu horretan aurrera egiteko funtsezkoak diren alderdiei buruz hausnartzera garamatza galderak. Gure esperientziatik honako hauek nabarmenduko genituzke:
Irisgarritasun unibertsala eta inklusioa
Irisgarritasun unibertsala hiri baten diseinuan bermatu beharko litzatekeen oinarrizko baldintza da. Aurreko puntuari helduz, diseinu on batek gure hirietako espazio fisiko eta birtualak egunero zeharkatzen dituzten erabiltzaile anitzen arazo funtzionalak konpontzen ditu. Hortik dator "unibertsal" hitza. Egia da Espainiako hiri eta herri askotan erronka handia dugula bertako kaleen topografia eta trazaduragatik, baina beti daude diseinu-soluzioak, teknologien aurrerapenekin batera, sarbideak eta espazioen erabilgarritasuna nabarmen hobetu ditzaketenak.
Baina garrantzitsua da nabarmentzea irisgarritasuna ziurtatzeaz haratago joan behar dugula, bakarrik bakarrik bertara iritsi ahal izateagatik. Helburua da pertsonentzako ibilbideak hobetzea, erosoenak, atseginenak, interesgarrienak, estimulatzaileenak eta ederrenak izan daitezen, eta ez arrapalen eta ibilbideen ahokadura geometriko hutsa (zalantzarik gabe beharrezkoa).
Herritartasuna eta inklusioa, estigma haustea
Ibilbideak eta sarbideak erraztuz bakarrik, funtsezko beste osagai bat alde batera utziko dugu. Lagunkoitasuna komunitate inklusibo baten eskutik ere badator, guztion premiekin enpatikoa izango dena eta erantzun atsegin eta abegikorra emateko prest egongo dena. Sentsibilizazioa dei diezaiokegu, baina gero eta indibidualistagoa den gizarte honetan, beste pertsonaren azalean jartzeko gaitasun hori ez da berez azaleratzen.
Erresuma Batuan ere, dementziaren estigma hausteko prestakuntza-programak nabarmentzen dira, eta dementziarekiko ezagutza eta sentsibilitate handiagoaren ondorioz, praktika inklusibo onak identifikatzen dira supermerkatu, eliza eta parrokietan, museoetan, zinemetan eta garraioetan. Edo Brujasen, komunitatearekin egiten duen lana eta lagunkoitasun-plana, tokiko saltokien sare baten bidez.
Elkarri eragiten diogun bitarteko nagusietako bat hiri-ingurunea bada, horrek pertsona guztientzako topaketa erraztu behar du, eta sektore pribatuak zein publikoak inplikatuta egon behar dute. Lankidetza publiko-pribatu horren adibide ona, ikuspegi inklusibo eta komunitario horrekin, Lugaritz eta Usurbil bezalako proiektuetan aurkitzen dugu. Adinekoentzako zaintzak eta etxebizitza-ereduak berritzeko bi proiektu, Matiak bultzatuak, erakunde publiko sorta batekin batera. Datorren urtean irekitzea espero da, baina dagoeneko lanean ari dira zaintza-estrategia horretan eta sare komunitarioetan, hain beharrezkoa baita hizpide dugun hiri-eraldaketa errazteko.
Lugaritzeko (Donosti) plazaren diseinua birsortzen duen irudia
Osasuna eta ongizatea
Covid-19aren pandemiaren ondoren, denok jarri dugu zalantzan hirietako osasuna. Baina XXI. mendeko pandemiak ez dira kutsakorrak bakarrik, hiri-bizimodu sedentario batetik eratorritakoak dira, kutsadura, zarata, estres eta bero- eta hotz-kolpe gero eta larriagoen eraginpean daudenak. Horrela, testuinguru horretako azken neurriek zalantzan jartzen dute ibilgailuek hirietan duten espazioa, naturan eta energia-eraginkortasunean eta energia garbiagoen kontsumoan oinarritutako konponbideen aldeko apustua egiten dute. Ikuspegi global batean, Osasun Ministerioaren eta FEMPen Hiri Osasungarriak Planifikatzeko Gidan gomendatutako hiru ekintza-ildo nagusitan laburbil dezakegu: oinez ibiltzeko, natura hirian sartzeko eta bizikidetza-espazioak sortzeko hiriak eta auzoak.
Denbora, distantziak eta memoria
Hiru osagai horiekin laugarren dimentsio batean pentsatzea geratzen zaigu, hau da, denboran. Gure erritmoak azkartu egin dira, are gehiago hiri handietan. Hala ere, proiektu berritzaileenak hiri-berroneratzea auzoaren eskalan, hurbiltasun-distantzietan, konpontzeko modua bilatzen ari dira. Clarence Perryren XX. mendeko Neighbourhood Unit, Melbourneko 20 minutuko hiria, Parisko ordu laurdeneko hiria, Helsinkiko biztanleei ordubete gehiago izateko aukera ematen dien barrutia edo Bartzelonako Salvador Ruedako superetxadia. Bizi-kalitaterako denbora gehiago izan nahi da, eta hori, funtsean, denbora gehiago izatea da, gainerako pertsonekin eta komunitate fisikoa deritzonarekin partekatzeko. Paradigma-aldaketa bat da, eta egindako distantziak batez ere oinez egiten badira, aukera gehiago izango ditugu gure ingurunea behatzeko eta harekin elkarreragiteko.
Ordu laurdeneko hiriaren auzo modeloa
Espazio publikoa gure etxebizitzaren edo blokearen hedadura bihurtzen da, eta bertan aurkitu eta deskubritu ahal izango dugu beste pertsona, enpatia eta herritartasun partekatuko ariketa horretan.
Zentzu horretan, lekuen esanahiak garrantzi berezia hartzen du, gure eguneroko errutinen eta jardueren agertokiak direlako, bakarrik edo lagunartean.
Flandes eskualdean, Belgikan, dementzia duten pertsonen diseinu atsegin eta lagunkoiaren funtsa eskala txikian datza, diseinuari ere aplikatuta. Familia-inguruneak eta ingurune seguruak, eraikitako ondarearen elementuak, sinboloak eta oroimen kolektiboko mugarriak txertatuz, belaunaldi batzuk besteekin lotzeko eta gure existentziari zentzua emateko aukera ematen digutenak.
Bizitzaren zentzua eta esanahia
Aristotelesek jada hiri baten helburuen artean definitu zuen hiritarrentzako ingurune seguru bat sortzea, zoriontsua izan zedin. Heleniarrentzat hiritarra zer zen eztabaidatu gabe, hiriaren azken helburuari buruzko galdera egingo dugu. Gaur egungo ziurgabetasun guztiak eta hiri-ingurune batzuen etsaitasuna direla eta, beharrezkoa da galdera hau egitea: gure hiriak zoriontsu egiten gaitu eta zoriontsu izateko aukerak optimizatzen ditu? Zoriontsuak al gara gure hirian? Eta helduak garenean, gure ingurunea hurbiltasun handiagoko espazio batera mugatzen da, eta askoz denbora gehiago izaten dugu egoteko. Une horretan, gure inguruneak ongizatea sortuko digu?
Hiri bakoitzak eta testuinguru bakoitzak modu original eta paregabea izango dute bizitzarekin lagunkoiagoa den hiri-eredu horretara hurbiltzeko, baina, zalantzarik gabe, helmuga horretarantz jotzen hasi behar dugu.
Hitzordu batekin amaitu nahi nuke, ingurune gizatiarragoetara "inboluzionatzeko" behar hori aurreratzen duena, hurbiltasun eta kontaktu hori, hain faltan botatzen dena gizarte hiperkonektatuetan, eta, aldi berean, afekturik gabeak, laguntzeko denbora eta espaziorik gabeak, gizarte bizkorrak, Baumanek aipatzen zuen mundu likido, giza loturarik gabeko horri forma ematen diotenak. Hiriari itzuli behar dizkiogu aspalditik arretarik gabe eta ezabatuta dauden ama-eginkizunak eta bizitzaren babesleak. Hiriak maitasun organo bat izan behar du Lewis Mumford, Hiria historian.
![](https://www.matiafundazioa.eus/sites/default/files/styles/blog_mini/public/blog_autor_elisapozo.png?itok=n54uyPM_)
Gehitu iruzkin berria